عنوان	بررسی میزان فلزات سنگین در منابع آبی (مطالعه موردی: رود حله عراق)
نوع پژوهش	پایان نامه های تقاضا محور و غیر تقاضا محور
کلیدواژه‌ها	آلودگی آب، ارزیابی ریسک سلامت، شط‌الحله، فلزات سنگین، عراق.
چکیده	آلودگی منابع آب سطحی به فلزات سنگین به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی قرن حاضر، تهدیدی جدی برای سلامت اکوسیستم‌های آبی و جوامع انسانی محسوب می‌شود. این عناصر به‌دلیل پایداری بالا، عدم تجزیه‌پذیری زیستی و قابلیت تجمع در زنجیره غذایی، می‌توانند حتی در غلظت‌های پایین اثرات سمی و سرطان‌زا ایجاد کنند. شهر حله در کشور عراق به‌طور مستقیم به رودخانه شط‌الحله به‌عنوان منبع اصلی آب شرب، کشاورزی و صنعتی وابسته است؛ با این حال، این رودخانه پذیرنده انواع پساب‌های شهری، کشاورزی و صنعتی بوده و در معرض آلودگی فزاینده قرار دارد. هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی میزان آلودگی فلزات سنگین شامل کادمیوم (Cd)، مس (Cu)، روی (Zn)، سرب (Pb)، نیکل (Ni)، کروم (Cr) و جیوه (Hg) در آب رودخانه شط‌الحله و برآورد ریسک سلامت انسان برای گروه‌های سنی مختلف بود. بدین منظور، تعداد 40 نمونه آب در سه تکرار از ایستگاه‌های مختلف در طول مسیر رودخانه برداشت شد. اندازه‌گیری غلظت فلزات با استفاده از روش طیف‌سنجی جذب اتمی (AAS) انجام گرفت و ارزیابی ریسک سلامت بر اساس مدل استاندارد آژانس حفاظت محیط زیست ایالات متحده و از طریق مسیرهای مواجهه بلع و تماس پوستی محاسبه شد. نتایج بررسی پارامترهای فیزیک‌وشیمیایی نشان داد که مقدار pH آب رودخانه در بازه 65/6 تا 78/7 قرار داشته و عمدتاً در محدوده خنثی تا کمی قلیایی بوده است. مقدار هدایت الکتریکی (EC) در اغلب ایستگاه‌ها بین 1200 تا 1300 میکروموس بر سانتی‌متر اندازه‌گیری شد، اما در برخی نقاط شهری و صنعتی افزایش قابل توجهی تا حدود 4240 تا 6550 میکروموس بر سانتی‌متر مشاهده گردید. هم‌چنین، کل املاح محلول (TDS) در بیشتر نمونه‌ها کمتر از 850 میلی‌گرم بر لیتر بود، در حالی‌که در چند ایستگاه خاص مقادیری بالاتر از 4000 میلی‌گرم بر لیتر ثبت شد که نشان‌دهنده تأثیر مستقیم تخلیه پساب‌های انسانی بر کیفیت آب است. بررسی غلظت فلزات سنگین نشان داد که اگرچه میانگین غلظت بیشتر عناصر در محدوده استانداردهای WHO و USEPA قرار داشت، اما در برخی ایستگاه‌ها افزایش معنی‌دار غلظت فلزاتی مانند مس، نیکل، کروم و سرب مشاهده شد. نتایج ارزیابی ریسک سلامت نشان داد که مقادیر HQ و HI برای برخی فلزات، به‌ویژه در گروه سنی کودکان، به مرز یا بالاتر از حد مجاز نزدیک شده است که بیانگر وجود پتانسیل خطرات غیرسرطان‌زا در صورت مواجهه طولانی‌مدت است. همچنین، مقادیر ریسک سرطان‌زایی مادام‌العمر (CR) برای فلزات سرطان‌زا در برخی نقاط در محدوده قابل‌مدیریت تا نگران‌کننده قرار گرفت. به‌طورکلی، نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که رودخانه شط‌الحله تحت فشار فزاینده ناشی از فعالیت‌های انسان‌ساخت قرار دارد و اگرچه کیفیت آب در بیشتر نقاط هنوز در محدوده قابل قبول است، اما وجود نقاط بحرانی آلودگی می‌تواند در بلندمدت سلامت انسان و پایداری اکوسیستم آبی منطقه را تهدید کند. بنابراین، پایش مستمر کیفیت آب، کنترل منابع آلاینده و اجرای راهکارهای مدیریتی و تصفیه‌ای مؤثر، برای حفاظت از این منبع حیاتی ضروری است.
پژوهشگران	سعید شرفی (استاد راهنما)، فاطمه صالحی (استاد مشاور)، عبیر موید سعدون النجی (دانشجو)