عنوان	تحلیل دیدگاه‌های برنارد لوئیس درباره تاریخ صدر اسلام
نوع پژوهش	پایان نامه های تقاضا محور و غیر تقاضا محور
کلیدواژه‌ها	شرق‌شناسی، برنارد لوئیس، تاریخ صدر اسلام، خلافت، فتوحات اسلامی
چکیده	مطالعات شرق‌شناسی درباره اسلام، به‌ویژه در حوزه تاریخ صدر اسلام، همواره نقشی اثرگذار در شکل‌دهی به فهم غرب از این دین و تمدن آن داشته است. در این میان، آثار برنارد لوئیس به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین شرق‌شناسان معاصر، جایگاهی محوری در تاریخ‌نگاری غربی اسلام یافته و هم‌زمان با استقبال گسترده، با نقدهای جدی علمی و روش‌شناختی نیز مواجه شده است. از این رو مساله اصل این پژوهش این است که دیدگاه‌های برنارد لوئیس درباره تاریخ صدر اسلام، به‌ویژه در زمینه خلافت، فتوحات و بحران‌های داخلی، تحولات اولیه اسلام را چگونه تبیین می‌کند؟ یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که رویکرد برنارد لوئیس به تاریخ صدر اسلام، خلافت، فتوحات و بحران‌های سیاسی اجتماعی اولیه، عمدتاً بر چارچوب‌های مفهومی مدرن غربی و تحلیل‌های سیاسی ساختاری استوار است. لوئیس با تأکید بر مفاهیمی چون قدرت، نهادسازی، رقابت‌های قبیله‌ای و عمل‌گر ایی سیاسی، کوشیده است تحولات نخستین جامعه اسلامی را در قالب الگوهای تاریخ‌نگاری سکولار تبیین کند. این رویکرد، اگرچه در روشن‌سازی برخی ابعاد سیاسی، اجتماعی و نهادی صدر اسلام، از جمله شکل‌گیری خلافت، بحران جانشینی پیامبر، تحولات قدرت در دوره خلفای راشدین و گذار خلافت به سلطنت اموی، دارای ارزش تحلیلی است، اما به دلیل گرایش تقلیل‌گرایانه، از درک عمیق لایه‌های دینی، الهیاتی و معنوی اسلام اولیه بازمی‌ماند. بررسی تطبیقی آثار لوئیس با منابع اسلامی و پژوهش‌های معاصر نشان می‌دهد که او مفاهیم بنیادینی چون خلافت، امامت، بیعت، نص و عدالت را عمدتاً در سطح کارکرد سیاسی تحلیل کرده و بار معرفتی، اخلاقی و الهیاتی آن‌ها را نادیده گرفته است. همچنین تحلیل وی از فتوحات اسلامی، با تمرکز بر منطق قدرت و ساختارهای سیاسی، نقش باورهای دینی، انگیزه‌های ایمانی و زمینه‌های فرهنگی را کم‌رنگ می‌سازد. پژوهش حاضر نشان می‌دهد که نقدهای اندیشمندانی چون ادوارد سعید و نیز محققان مسلمان، بر ضرورت بازنگری در روش‌ها و چارچوب‌های شرق‌شناسانه تأکید دارند و خواهان رویکردی چندبعدی، بومی‌محور و میان‌رشته‌ای در مطالعات اسلامی هستند. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر تحلیل انتقادی متون است. داده‌ها از طریق مطالعه آثار اصلی برنارد لوئیس، منابع معتبر اسلامی و پژوهش‌های معاصر گردآوری شده و با رویکرد تطبیقی و تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
پژوهشگران	فرهاد صبوری فر (استاد راهنما)، محمد حسن بیگی (استاد مشاور)، حمزه نصر (دانشجو)