عنوان	رهیافتی بر سازگاری توکل و توصیه به کار در نهج‌البلاغه
نوع پژوهش	مقاله چاپ‌شده
کلیدواژه‌ها	امام علی (ع)، نهج‌البلاغه، توکل، توصیه به کار، تلاش
چکیده	یکی از مسائل اساسی در جوامع اسلامی، چگونگی تعامل میان توکل (که یکی از مسائل اعتقادی و کلامی است) و توصیه به کار است. برخی دیدگاه‌ها، توکل را به معنای ترک تلاش و انتظار منفعلانه برای دریافت روزی الهی تلقی کرده‌اند، درحالی‌که از دیدگاه دیگر، توکل نیرویی انگیزشی برای تلاش و فعالیت اقتصادی است. این پژوهش با هدف بررسی چگونگی سازگاری میان توکل و توصیه به کار در نهج‌البلاغه انجام‌شده است. روش این پژوهش تحلیل محتوای کیفی است که در آن خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌های نهج‌البلاغه بررسی‌شده‌اند. سؤال پژوهش این است که چگونه مفهوم توکل در نهج‌البلاغه با توصیه به کار، تقدیر الهی و خودکفایی سازگار است؟ فرضیه پژوهش این است که امام علی (ع) توکل را نه‌تنها متضاد با تلاش نمی‌دانند، بلکه آن را محرکی برای کار و خودکفایی معرفی کرده‌اند. همچنین، مفهوم تقدیر الهی در نهج‌البلاغه نه به معنای جبر، بلکه به‌عنوان بستری برای تلاش هوشمندانه و استفاده از فرصت‌های موجود تفسیر شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که امیرالمؤمنین (ع) در توصیه‌های خود، کار و تلاش اقتصادی را وظیفه‌ای الهی دانسته و توکل را پشتوانه‌ای برای استقامت در برابر دشواری‌ها معرفی کرده‌اند. بررسی متون نهج‌البلاغه نشان می‌دهد که تأکید امام علی (ع) بر تلاش و خودکفایی، مبتنی بر نظام معنایی‌ای است که در آن، توکل به‌عنوان پشتوانه‌ای برای افزایش انگیزه و استقامت در مسیر تلاش معرفی‌شده است. درنهایت، آموزه‌های امام علی (ع) الگویی کامل از تعامل میان تلاش انسانی، تقدیر الهی و توکل ارائه می‌دهند که موجب تحقق عدالت اجتماعی و استقلال اقتصادی در جامعه می‌شود.
پژوهشگران	مرتضی حسنی نسب (نفر اول)، ابوالحسن پورقربانی زاده باداموئیه (نفر دوم)، علی غلامی (نفر سوم)