1403/02/02
محمد غفاری

محمد غفاری

مرتبه علمی: استادیار
ارکید: https://orcid.org/0000-0003-4012-0093
تحصیلات: دکترای تخصصی
اسکاپوس: 55573741900
دانشکده: دانشکده ادبیات و زبان های خارجی
نشانی: دانشگاه اراک، دانشکده ی ادبیات و زبان های خارجی، گروه زبان انگلیسی
تلفن:

مشخصات پژوهش

عنوان
از نشانه تا معنا: جستارهایی در نشانه‌شناسیِ ادبیات و سینما
نوع پژوهش
کتاب
کلیدواژه‌ها
نشانه، معنا، ساختار، زبان، نشانه شناسی، ساختارنگری، پساساختارنگری، بلاغت
سال 1402
پژوهشگران محمد غفاری

چکیده

پیشینۀ نشانه‌شناسی در غرب به بیش از یک سدۀ پیش بازمی‌گردد که دو متفکر دوران‌ساز بر سبیلِ توارد جداگانه و با تقریرهای متفاوت به ایدۀ اصلیِ این نظریه رسیدند ــ یکی فردینان دو سوسور، زبان‌شناس سوییسی، و دیگری چارلز سندرز پِرس، فیلسوف امریکایی، که هردو از اواخر سدۀ نوزدهم در مسئلۀ فرایند دلالت و ماهیت ارتباط به‌واسطۀ زبان کلامی تأمل کرده بودند. در نیمۀ دوم سدۀ بیستم، با نضج‌گرفتنِ جنبش ساختارنگری در علوم انسانی و بعدها شکل‌گیری تفکر پساساختارنگر و ظهور فرهنگ‌پژوهیِ جدید در اروپا و امریکا، نظریۀ نشانه‌شناسی بسیار گسترش یافت و در واکاویِ اکثر شئونِ حیات فرهنگی انسان معاصر به‌کار رفت. در سدۀ بیست‌ویکم نیز، این روندِ تکامل و گسترشْ تداوم یافته است و مفهوم‌ها و اصطلاح‌های نشانه‌شناختی در شاخه‌های گوناگون علوم انسانی و اجتماعی استقرار پیدا کرده‌اند. در چند دهۀ اخیر، کتاب‌ها و مقاله‌های متعددی در زمینۀ نشانه‌شناسی، به‌خصوص پژوهش‌های نشانه‌شناسانۀ ادبیات و سینما، در قالب ترجمه یا تألیف به زبان فارسی منتشر شده‌اند، اما بسیاری از منابع کلاسیک و اساسی این حوزه، مانند منابع خیلی دیگر از حوزه‌های علوم انسانی و فرهنگ‌پژوهی، هنوز به زبان فارسی ترجمه نشده و بسیاری از کاربردهای این نظریه در بررسی زبان، فرهنگ، ادبیات، و هنر ایرانی-فارسی هنوز تبیین نشده‌اند. مجموعۀ حاضر، ضمن قدردانیِ کوشش‌های پیشین و احترام به تمام پژوهش‌گران و مترجمان این حوزه، گامی است در معرفی بیشتر بعضی از ابعاد نشانه‌شناسی که شاید کم‌تر در منابع فارسی بحث و بررسی شده باشند. مجموعۀ حاضر شامل گزیده‌ای از جستارهای بدیع و آگاهی‌بخش از منابع مختلف دربارۀ جنبه‌های گوناگون و جالب نظریه و کاربرد نشانه‌شناسی در تحلیل متون ادبی و سینمایی است و طوری سازمان یافته که نوعی کتاب راه‌نما (companion) برای پژوهش‌گران، مدرسان، دانشجویان، و حتی عمومِ علاقه‌مندان به حوزۀ نشانه‌شناسی باشد زیرا فصول مختلفِ آن ابعادِ گوناگون نشانه‌شناسی را با دقت و ظرافت تبیین و تحلیل می‌کنند، از جمله تعریف و حدودوثغور نشانه‌شناسی، اصول اولیۀ آن، نظریه‌پردازان مهم آن، مناسبت آن با بلاغت [= ریطوریقا] و بوطیقا [= ساختارشناسی]، کاربرد آن در فلسفۀ ادبیات و فلسفۀ فیلم، و کاربرد آن در نقد ادبیات و سینما. فصول این مجموعه بر اساس موضوعِ آن‌ها از کلی به جزئی و با اولویتِ نشانه‌شناسیِ ادبیات مرتب شده‌اند. در ادامۀ این دیباچه، چکیده‌ای از فصل‌های نُه‌گانۀ این مجموعه به‌ترتیب بیان می‌شود تا خواننده منطق گزینش و چینش و هم‌چنین موضوع و مضمون این جستارها را بهتر دریابد.