سیروس منصوری

چکیده زمینه و هدف: ازآنجایی‌که مسئله محیط‌زیست به‌عنوان یکی از مسائل اساسی جامعه بشری به‌حساب می‌آید، چگونگی آگاهی بخشی جامعه در ارتباط با تعامل با محیط‌زیست به‌عنوان یک حوزه اساسی در فرایند آموزش و پژوهش مطرح است. بر همین اساس پژوهش حاضر باهدف بازنمایی تعامل انسان با محیط‌زیست در برنامه درسی مطالعات اجتماعی دوره متوسطه اول انجام شد. روش‌شناسی: روش پژوهش تحلیل محتوا بود که در بخش کمی، به‌صورت تحلیل محتوای کمی و در بخش کیفی در قالب تحلیل مضمون ارائه شد. جامعه آماری پژوهش شامل کتاب‌های درسی دوره متوسطه اول بود. نمونه پژوهش به‌صورت هدفمند و شامل کتاب‌های مطالعات اجتماعی دوره متوسطه اول بود. داده‌ها در بخش کمی با استفاده از چک‌لیست و در بخش کیفی با استفاده از تحلیل مضمون موردبررسی قرار گرفت. یافته‌ها: بر اساس نتایج به‌دست‌آمده میزان توجه به شاخص‌های تعامل انسان با محیط‌زیست در کتاب مطالعات اجتماعی دوره متوسطه در مؤلفه آب و مدیریت مصرف خانواده هرکدام با 53 مورد، مؤلفه زباله با 37 مورد، خاک با 35 مورد، انرژی 30 مورد و مؤلفه هوا نیز با 21 مورد، موردتوجه قرارگرفته است. همچنین تحلیل کیفی محتوای موردبررسی نشان می‌‌دهد که عمده مباحث کتاب‌های درسی به‌صورت توصیفی بوده و نگاه نقادانه به تعامل انسان و محیط‌زیست کمتر موردتوجه قرارگرفته است. نتیجه‌گیری و پیشنهاد‌ها: کتاب‌های درسی بیشتر به رویکرد توصیفی در ارتباط با آموزش محیط‌زیست توجه داشته‌اند، درک و کنش فعالانه در ارتباط با محیط‌زیست نیازمند مواجهه‌ی فعال‌تر برنامه درسی و آموزشی هست. نوآوری: پژوهش حاضر تلاش کرده است تا علاوه بر ارائه یافته‌ها به‌صورت کمی، چگونگی ارائه مضامین محیط-زیستی را در کتاب‌های درسی موردتوجه قرار دهد.