هدف از تحقیق حاضر بررسی هویت دینی و ملی در دانش آموزان متوسطه اول شهر اراک و ارائه راهکارهایی برای ارتقای آن بوده است. برای بررسی موضوع از روش ترکیبی متوالی (کمی و کیفی) استفاده شد. ابتدا بخش کمی با روش توصیفی (پیمایشی) انجام شد. جامعه آماری بخش کمی، دانش آموزان متوسطه اول شهر اراک بودند که 617 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. روش نمونهگیری به صورت تصادفی طبقهای و خوشهای چند مرحله ای بود. ابزار جمع آوری اطلاعات در این بخش پرسشنامه بود. اطلاعات با نرم افزار SPSS تجزیه و تحلیل شد. بعد از بخش کمی، بخش کیفی تحقیق انجام شد و هدف از این بخش ارائه نظریه زمینه ای هویت دینی و ملی و راهکارهای ارتقای آن بود. برای تحقق هدف ارائه نظریه زمینه ای مشارکت کنندگان 53 نفر بودند که به دو بخش متخصصان مرتبط با هویت دینی و ملی و والدین، مدیران، مشاوران و مربیان پرورشی مدارس شهر اراک تقسیم شدند. برای ارائه راهکارها از گروه کانونی 10 نفره متشکل از سه متخصص جامعه شناسی، یک متخصص فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، دو متخصص علوم تربیتی، دو مدیر و دو مشاور مدرسه استفاده شد. نتایج بخش کمی نشان داد که میانگین متغیر هویت دینی در حد 3.25 از 5 می باشد که این در حد متوسط قرار دارد. میانگین متغیر هویت ملی در حد 3.97 از 5 قرار دارد که این میزان در حد زیاد است. نتایج بخش نظریه زمینه ای نشان می دهد شرایط کمرنگی هویت دینی و ملی شامل فضاهای ارتباطی مدرن، هژمونی همسالان، شرایط دانشی خانواده، اقتضائات سنی نوجوان، ناکارآمدی آموزش رسمی، وضعیت اجتماعی نامطلوب و جو دین گریزی در جامعه است. دانش آموزان با سه راهبرد وفاداری و همراهی دوستان، مخالفت علنی، تظاهر و دو رویی به استمرار فرسایش هویتی می پردازند. کمرنگی هویت دینی و ملی برای دانش آموزان پیامدهایی مثل تعارضات خانوادگی، نارضایتی از زندگی و مشکلات رفتاری، رعایت نکردن هنجارهای دینی، افزایش آسیب های اجتماعی و مشارکت اجتماعی پایین و جایگزینی اشکال جدید هویتی دارد. نتایج بخش گروه کانونی نشان میدهد که چهار دسته راهکار شناختی(تقویت آموزش های جدید، افزایش آموزش های تخصصی)، مهارتی(آموزش مهارت های زندگی و ارتقای مشارکت اجتماعی)، حاکمیتی (ایجاد فضای گفتمانی، تولیدات رسانه ای جذاب و ترویج سبک پوشش ایرانی-اسلامی) و دینی-خانوادگی (خانوادگی مستحکم و مطلع و درونی کردن ارزش های دینی) برای تقویت هویت دینی و ملی پیشنهاد شد.
