محمد حسین آبنوسی

مقدمه: سرطان یکی از مهم‌ترین علل مرگ‌ومیر در سراسر جهان محسوب می‌شود و سرطان پستان از شایع‌ترین بدخیمی‌ها در میان زنان است. اگرچه شیمی‌درمانی همچنان یکی از ارکان اصلی درمان سرطان به شمار می‌رود، اما بروز عوارض جانبی، سمیت سیستمیک و توزیع غیراختصاصی داروها، اثربخشی این رویکرد درمانی را با محدودیت‌هایی مواجه کرده است. دوکسوروبیسین از مؤثرترین داروهای شیمی‌درمانی است؛ با این حال، عوارض جانبی وابسته به آن، ضرورت توسعه سامانه‌های نوین دارورسانی را بیش از پیش آشکار می‌سازد. در پژوهش حاضر، یک سامانه میکروامولسیونی مبتنی بر حلال اتکتیک عمیق درمانی (THEDES) حاوی دوکسوروبیسین طراحی و تهیه شد و ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی، قابلیت عبور پوستی و اثرات آن بر رده سلولی سرطان پستان MDA-MB-231 مورد ارزیابی قرار گرفت. مواد و روش‌ها: در این مطالعه، حلال اتکتیک عمیق درمانی از تیمول و پروپیونیک‌ اسید تهیه و سامانه میکروامولسیونی با استفاده از تویین 80 به‌عنوان سورفکتانت، ترانسکوتول P به‌عنوان کوسورفکتانت و آب طراحی گردید. پس از بارگذاری دوکسوروبیسین، مشخصه‌یابی سامانه با استفاده از آزمون تفرق پویای نور (DLS) و طیف‌سنجی مادون قرمز (FTIR) انجام شد. همچنین، قابلیت عبور پوستی دارو با استفاده از پوست موش و سل انتشاری فرانز مورد بررسی قرار گرفت. در ادامه، سمیت سلولی سامانه با استفاده از آزمون تریپان بلو بررسی و همچنین ظرفیت آنتی‌اکسیدانی کل (TAC) در رده سلولی MDA-MB-231 ارزیابی شد. نتایج: نتایج آزمون DLS نشان داد که سامانه میکروامولسیونی تهیه‌شده دارای اندازه ذرات 216 نانومتر و شاخص پراکندگی (PDI) برابر با 266/0 است که بیانگر توزیع یکنواخت و پایداری مناسب سامانه می‌باشد. نتایج FTIR نیز عدم وجود برهم‌کنش شیمیایی نامطلوب میان اجزای سامانه و دوکسوروبیسین را تأیید کرد. بررسی عبور پوستی نشان داد که میزان رهایش تجمعی دارو پس از 8 و 24 ساعت به‌ترتیب 95/45 و 14/80 درصد بوده و از مدل سینتیکی هیگوچی تبعیت می‌کند. همچنین، نتایج آزمون تریپان بلو نشان داد که سامانه در غلظت‌های مورد بررسی از زیست‌سازگاری مناسبی برخوردار است. مقدار 50IC برای دوکسوروبیسین آزاد و سامانه حاوی دوکسوروبیسین به‌ترتیب 1168 و 784 نانوگرم بر میلی‌لیتر به دست آمد که نشان‌دهنده افزایش معنی‌دار اثربخشی ضدسرطانی سامانه در مقایسه با داروی آزاد است. علاوه بر این، نتایج سنجش ظرفیت آنتی‌اکسیدانی کل(TAC) نشان داد که تیمار سلول‌ها با سامانه حاوی دوکسوروبیسین در مقایسه با داروی آزاد، موجب کاهش بیشتری در ظرفیت آنتی‌اکسیدانی سلول‌ها شده است که می‌تواند بیانگر تقویت اثرات ضدسرطانی سامانه باشد. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که سامانه میکروامولسیونی مبتنی بر حلال اتکتیک عمیق درمانی، با بهبود ویژگی‌های دارورسانی دوکسوروبیسین، افزایش عبور پوستی، کاهش مقدار50IC و تقویت اثرات ضدسرطانی، از ظرفیت مناسبی به‌عنوان یک حامل نوین دارویی برخوردار است. همچنین، کاهش بیشتر ظرفیت آنتی‌اکسیدانی کل در گروه دریافت‌کننده سامانه حاوی دارو نسبت به داروی آزاد، بیانگر افزایش کارایی زیستی این سامانه در مهار رشد سلول‌های سرطانی است. با این حال، انجام مطالعات تکمیلی، به‌ویژه در شرایط in vivo، برای ارزیابی دقیق‌تر کارایی و ایمنی این سامانه ضروری است.