ایمان حاج خدادادی

مقدمه و هدف: صنعت پرورش طیور در دهه های اخیر از آنتی بیوتیک ها در راستای پیشگیری، حفظ سلامت و همچنین به عامل تحریک کننده رشد و همچنین بهبود تولید، استفاده شده است. استفاده بی رویه از آنتی بیوتیک ها اثرات مضری در صنعت دام و طیور، به دلیل افزایش مقاومت باکتریایی، ابقاء آنها در بافت و بروز بیماری‎های خطرناکی مانند سرطان به دلیل ، موجب نگرانی‎هایی گردید. استفاده بی رویه این ترکیبات در خوراک طیور و عدم رعایت فاصله زمانی مناسب جهت خروج و دفع از لاشه تا بازار مصرف کنندگان، بیماری‎های خطرناکی مانند سرطان، حساسیت، عفونت‎های ثانویه و افزایش مقاومت آنتی بیوتیکی میکروارگانیسم‎ها در مصرف‎کنندگان را بوجود خواهد آورد. به دلیل افزایش مقاومت باکتریایی، ابقاء آنها در بافت و اثرات ثانویه ، استفاده بی رویه از آنتی بیوتیک ها در صنعت دام و طیور موجب نگرانی‎هایی گردیده است، لذا دغدغه پژوهشگران بکارگیری جایگزین های مناسب و بدون ضرر به جای آنتی بیوتیک‎ها در جیره‎ی طیور است. اخیرا مشتقات گیاهان دارویی (فیتوبیوتیک‎ها) از قبیل گیاهان دارویی، اسانس‌ها و چاشنی‎های گیاهی بعنوان جایگزین معرفی گردید. از ویژگی گیاهان دارویی خواص درمانی مطلوب، تحریک مصرف غذا و فعالیت ضدمیکروبی و آنتی اکسیدانی را می‎توان ذکر نمود. مواد و روش‎ها: این آزمایش به‌ منظور بررسی اثر محصول تجاری ساووفن بر عملکردهای تولیدی، برخی متابولیت‎های خونی، آنزیم‎های آنتی اکسیدانی و وضعیت استرس در جوجه‎های گوشتی تحت شرایط القای تنش بوسیله دگزامتازون، آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با 4 تیمار، 5 تکرار و ‌20 قطعه جوجه گوشتی در هر تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایشی‌ شامل: ‌1) تیمار شاهد (کنترل مثبت)، 2) تیمار شاهد (تیمار تحت استرس بوسیله دگزامتازون)، 3)‌ تیمار تحت استرس بوسیله دگزامتازون همراه با 200 میلی گرم محصول ساووفن، 4) تیمار تحت استرس بوسیله دگزامتازون همراه با 400 میلی گرم محصول ساووفن بود. جیره‎ پایه تیمارهای آزمایش بر اساس احتیاجات ارائه شده در راهنمای پرورش سویه راس 308 با کمک نرم افزار UFFDA تنظیم گردید. تمامی جیره ‎های آزمایشی از نظر انرژی، پروتئین و سایر مواد مغذی یکسان بودند. خوراک مصرفی و وزن بدن در پایان هر یک از دوره‎های آغازین، رشد و پایانی اندازه گیری شدند و افزایش وزن روزانه و ضریب تبدیل نیز محاسبه گردید. از قرص‎های دگزامتازون 5/0 میلی گرمی برای القای تنش فیزیولوژیکی به میزان 6/0 میلی گرم برای هر کیلوگرم وزن بدن استفاده شد. خوراک مصرفی و وزن بدن در پایان هر یک از دوره‎های آغازین، رشد و پایانی اندازه گیری شدند و افزایش وزن روزانه و ضریب تبدیل نیز محاسبه گردید. در پایان دوره دو قطعه جوجه از هر تکرار به طور تصادفی انتخاب و از طریق ورید بال خون‌گیری انجام گرفت. نمونه خون به داخل لوله‌های عاری از ماده ضدانعقاد به منظور جداسازی سرم خون، جهت اندازه‎گیری متابولیت‌های بیوشیمیایی سرم منتقل شد و سپس سانتریفیوژ شده و سرم بدست آمده تا شروع آزمایش در دمای 20- درجه نگهداری شد. تفکیک سرم خون از طریق سانتریفیوژ کردن نمونه‌های خونی فاقد EDTAبا سرعت 3000 دور در دقیقه به مدت 15 دقیقه انجام گردید. اندازه‌گیری گلوکز، پروتئین، تری‎گلیسرید، کلسترول، HDL کلسترول وLDL کلسترول سرم و غیره با استفاده از کیت‌های آنزیمی شرکت پارس آزمون و بهره‌گیری از دستگاه اسپکتروفتومتر مدل Ce1010 انگلستان مورد استفاده قرار گرفتند. یافته‎ها:در انتهای دوره وزن بدن تیمار کنترل مثبت و تیمار حاوی 4/0 ساووفن همراه با تنش دگزامتازون عملکرد مشابهی داشته و نسبت به تیمار کنترل منفی معنی دار بودند (P<0.05). مولفه افزایش وزن روزانه در انتهای دوره بین تیمارهای شاهد مثبت و 4/0 ساووفن همراه با تنش دگزامتازون عملکرد یکسانی داشت و تفاوت معنی دار نبود (P>0.05) همچنین تیمار کنترل منفی و 2/0 ساووفن همراه با تنش دگزامتازون نیز عملکرد یکسانی داشتند (P>0.05)، اما نسبت به یکدیگر تفاوت معنی دار مشاهده گردید (P<0.05). هیچ یک از مولفه های خونی از جمله سطح گلوکز، تری گلیسیرید، کلسترول، LDL کلسترول، LDL کلسترول و HDL کلسترول، VLDL کلسترول سرم ، تفاوت معنی دار نداشتند (P>0.05). هر دو آنزیم‎های آسپارتات آمینوترانسفراز و آلانین آمینو ترانسفراز در تیمار کنترل منفی نسبت به سایر تیمارها دارای تفاوت معنی دار بودند (P<0/05). دو مولفه سوپراکسید دیسموتاز و گلوتاتیون پراکسیداز تیمار شاهد مثبت نسبت به سایر تیمارها دارای تفاوت معنی دار بودند (P<0/05). در مولفه مالون دی آلدئید تیمار کنترل مثبت 2/0 ساووفن همراه با القای تنش به همراه دگزامتازون عملکرد مشابه داشتند اما نسبت به تیمار 4/0 ساووفن همراه با القای تنش به همراه دگزامتازون تفاوت معنی داری داشتند (P<0/05). ظرفیت آنتی اکسیدانی کل نیز در تیمار کنترل منفی نسبت به سایر تیمارها تفاوت معنی داری داشتند (P<0/05). مولفه کورتیکوسترون و تری یدو تیرونین در تیمار کنترل منفی نسبت به سایر تیمارها تفاوت معنی دار داشت (P<0/05). از طرفی بین تیمارها در مولفه تترایدو تیرونین تفاوت معنی دار مشاهده نشد. نسبت تری یدو تیرونین/ تترایدو تیرونین در تمامی تیمارها یکسان و نسبت به تیمار شاهد مثبت دارای تفاوت معنی دار بودند (P<0/05). نتیجه گیری:در مجموع عملکرد تیمار 4/0 ساووفن تحت شرایط تنش عملکرد مثبت خود را طی شرایط استرس نشان داده و در اکثر مولفه ها با تیمار کنترل مثبت عملکرد مشابه داشتند که نشان داد میتوان در شرایط تنش از این مکمل برای بهبود شرایط استفاده کرد.