برای تبیین تجربیات نزدیک به مرگ NDE تلاشهای گوناگونی انجام شده است. این مقاله به منظور واکاوی چیستی و چگونگی این تجربیات، بر پایۀ نقلی-شهودی و با روش توصیفی - تحلیلی تنظیم شده و آنها را در ترازوی مقایسه با تجربۀ رؤیا قرار میدهد. آموزههای نقلی- شهودی در تحلیل تجربیات رؤیا گواه آن است که حواس ظاهری تعطیل شده و قوای باطنی سلطه مییابند، ارتباط نفس با بدن مادی کاهش و با بدن برزخی همراه میگردد. تجربۀ رؤیا اختیاری نبوده و نیازی به ریاضت و کوشش ندارد. در عموم موارد غیرواقعی و گاهی صادقه میباشد. تجربۀ رویا جنبۀ عمومی داشته و متفاوت از مفاهیم و استدلالهای عقلی بوده و بعد از کسب چنین تجربهای فرد به زندگی برمیگردد. ویژگیهایی که در تحلیل نقلی-شهودی از تجربیات نزدیک به مرگ نیز دیده میشوند. پژوهش حاضر نتیجه میگیرد که هر دو تجربه از یک قانون وجودی پیروی کرده و از نظر ساختار و کارکرد مشابه یکدیگرند. بر این اساس غالب تجارب نزدیک به مرگ نفسانی بوده و در قلمرو خیال تحقق مییابند اما در موارد نادری، همانند رؤیای صادقه، نفس به مرتبهای والاتر راه مییابد و شهودی حقیقی از عوالم برزخی و غیبی نصیب او میشود.
