عفاف یکی از ارزشهای بنیادین در نظام اخلاقی اسلام، مفهومی چندبعدی است که ریشه در آموزههای قرآنی و روایات دارد. این ارزش که به معنای خودکنترلی، پاکدامنی و پایبندی به حدود الهی است، نهتنها کرامت انسانی را حفظ میکند بلکه روابط اجتماعی را در مسیری سالم و اخلاقمدار تنظیم مینماید. زیست عفیفانه، بهعنوان الگویی متعادل برای زندگی، با تقویت خودآگاهی اخلاقی و مقاومت در برابر فشارهای ضد فرهنگی، در جوامع اسلامی معاصر اهمیتی ویژه یافته است. این نوشتار درصدد تبیین مبانی قرآنی و روایی عفاف و بررسی کارکردهای آن در زندگی فردی و اجتماعی است تا چارچوبی منسجم برای بهرهگیری از این ارزش در حل مسائل اخلاقی و اجتماعی ارائه دهد و راهکارهایی برای تقویت آن در برابر چالشهای فرهنگی پیشنهاد کند. نگارنده در این نوشتار با روش توصیفی تحلیلی به این نتیجه رسیده که مبانی عفاف در قرآن و روایات شامل ایمان، تقوا، خویشتنداری، خودشناسی و تهذیب نفس است. این مبانی، عفاف را به راهبردی تربیتی و اجتماعی تبدیل میکنند که در بعد فردی، آرامش روانی، کاهش اضطراب، افزایش عزتنفس و دوری از رفتارهای پرخطر را به دنبال دارد. در بعد اجتماعی، عفاف با ایجاد مرزهای روشن رفتاری، اعتماد عمومی و امنیت اجتماعی را تقویت کرده و آسیبهایی مانند خیانت، مزاحمت و ناهنجاریهای اخلاقی را کاهش میدهد. این نتایج نشاندهنده نقش کلیدی عفاف در پایداری خانواده، انسجام فرهنگی و مقابله با چالشهایی مانند نفوذ فرهنگهای غیر اسلامی و تضعیف نهادهای سنتی است
