آزاده کاظمی

پارک‌های علم، فناوری و نوآوری به‌عنوان زیست‌بوم‌های نوآوری، با تمرکز منابع، زیرساخت‌ها و تعامل میان دانشگاه‌ها، مؤسسات پژوهشی، شرکت‌های فناور و نهادهای دولتی، نقش مهمی در توسعه اقتصاد دانش‌بنیان و تحقق توسعه پایدار ایفا می‌کنند. در این راستا، ارزیابی عملکرد زیست‌محیطی این پارک‌ها بر اساس شاخص‌های مدیریت سبز، ضرورتی اساسی برای ارتقای بهره‌وری منابع و کاهش پیامدهای زیست‌محیطی محسوب می‌شود. در پژوهش حاضر 35 پرسشنامه بین متخصصان توزیع و پس از تکمیل، با استفاده از روش میانگین هندسی ادغام گردید. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزار Super Decision و با استفاده از روش تحلیل شبکه‌ای (ANP) انجام گرفت. شاخص‌های مورد بررسی شامل 12 معیار اصلی در چهار دسته منابع مصرفی (آب، برق، سوخت)، آلاینده‌های خروجی (پسماند، پساب، هوا، صوت)، سیستم مدیریتی و زیرساخت (ساختار سازمانی، فضای سبز) و انسانی و فرهنگی (آموزش، مسئولیت اجتماعی) طبقه‌بندی شدند. همچنین وضعیت شاخص‌های شش‌گانه مدیریت سبز (مصرف انرژی، مصرف آب، مدیریت پسماند، مصرف سوخت، ساختمان و تجهیزات، آموزش و فرهنگ‌سازی) بر اساس داده‌های میدانی و قبوض مصرفی سال 1403 محاسبه گردید. یافته‌های پژوهش نشان داد که پارک علم و فناوری استان مرکزی موفق به کسب امتیاز کامل در شاخص‌های مصرف انرژی (300 از 300)، مدیریت پسماند (150 از 150)، ساختمان و تجهیزات (100 از 100) و آموزش و فرهنگ‌سازی (100 از 100) شده است. در شاخص مصرف آب امتیاز 113 از 200 کسب گردید. شاخص مصرف سوخت ناوگان به دلیل عدم امکان بررسی، از فرآیند ارزیابی حذف شد. بر اساس تحلیل‌های ANP و وزن‌های نهایی محاسبه‌شده، «فضای سبز» با وزن 0.69293 در رتبه اول اهمیت، «آموزش» با وزن 0.6298 در رتبه دوم، «مصرف آب» با وزن 0.50247 در رتبه سوم و «مصرف برق» با وزن 0.42485 در رتبه چهارم اولویت قرار گرفتند. همچنین معیارهای «پسماند» با وزن 0.3833، «پساب» با وزن 0.37184 و «مسئولیت‌های اجتماعی» با وزن 0.3702 به ترتیب در رتبه‌های بعدی اهمیت قرار دارند. در حوزه مصرف انرژی، مصرف ویژه انرژی 27.4 کیلووات ساعت بر مترمربع محاسبه شد که در مقایسه با الگوی مصرف 75 کیلووات ساعت بر مترمربع، عملکردی بسیار مطلوب را نشان می‌دهد. در مدیریت پسماند، تفکیک کامل پسماندهای عادی منجر به کسب امتیاز کامل گردید. ساختمان‌ها و تجهیزات مجموعه نیز با بهره‌گیری از عایق‌کاری مناسب، پنجره‌های دوجداره، سیستم‌های روشنایی کم‌مصرف LED همراه با سنسورهای حضور و تجهیزات گرمایشی و سرمایشی با راندمان بالا، کاملاً منطبق با معیارهای مدیریت سبز ارزیابی شدند. در حوزه آموزش و فرهنگ‌سازی نیز اجرای مستمر برنامه‌های آموزشی، تشکیل کمیته سبز و نهادینه‌سازی فرهنگ زیست‌محیطی در میان کارکنان و شرکت‌های مستقر، منجر به کسب امتیاز کامل در این شاخص گردید. نتایج پژوهش ضمن تأیید عملکرد مطلوب پارک علم و فناوری استان مرکزی در اکثر شاخص‌های مدیریت سبز، بر لزوم توجه ویژه به کاهش مصرف آب، توسعه فضای سبز و تداوم برنامه‌های آموزشی تأکید دارد. بر این اساس، اولویت‌بندی اقدامات اجرایی در قالب 12 اولویت مبتنی بر وزن‌های ANP شامل توسعه فضای سبز، توانمندسازی نیروی انسانی، مدیریت بهینه آب و انرژی، مدیریت پسماند و پساب، تقویت مسئولیت‌های اجتماعی و ساختار سازمانی، و کنترل آلاینده‌ها ارائه گردید.