آزاده کاظمی

کیفیت آب آشامیدنی یکی از شاخص‌های کلیدی سلامت عمومی است و نقش مهمی در پیشگیری از بیماری‌ها ایفا می‌کند. این مطالعه با هدف بررسی کیفیت آب شرب شهر اراک و ارزیابی ریسک غیرسرطان‌زای ناشی از نیترات و فلوراید در گروه‌های سنی مختلف انجام شد. نتایج نشان داد که مهم‌ترین چالش، غلظت بالای کل جامدات محلول (56.25٪ بالاتر از حد مجاز) و نیترات (20٪ بالاتر از استاندارد) است. هدایت الکتریکی در 18.75٪ نمونه‌ها بیش از حد مجاز گزارش شد، در حالی که پی اچ و فلوراید در محدوده استاندارد قرار داشتند. بررسی‌ها حاکی از آن است که فعالیت‌های کشاورزی و صنعتی، به‌ویژه مصرف گسترده کودهای نیتروژنی و تخلیه فاضلاب صنعتی، منبع اصلی آلودگی‌ها هستند. تحلیل عناصر نشان داد که مقادیر بالای سرب، لیتیم، کلسیم و منیزیم در برخی نمونه‌ها مشاهده شد و می‌تواند سلامت عمومی را تهدید کند. اگرچه عناصر پرخطر مانند آرسنیک و آلومینیوم در کمتر از 5٪ نمونه‌ها دیده شدند، اما غلظت‌های سرب و مس یک نگرانی جدی محسوب می‌شود. از نظر کلی، کیفیت آب آشامیدنی منطقه مطلوب بود؛ به‌طوری‌که تمامی نمونه‌ها در رده «خوب» و «عالی» قرار گرفتند و 68.75٪ از آن‌ها در گروه «عالی» جای گرفتند. با این حال، نتایج تحلیل ریسک اهمیت بیشتری را روشن کرد. شبیه‌سازی مونت‌کارلو نشان داد که در کودکان، صدک‌های 5، 50 و 95 شاخص خطر (HQ) نیترات به‌ترتیب 0.11، 0.66 و 2.27 بود. صدک 5 نشان‌دهنده آن است که بخش قابل‌توجهی از کودکان در معرض ریسک کم هستند، اما صدک 50 یا میانه بیانگر آن است که بیش از نیمی از کودکان در سطحی نزدیک به آستانه ریسک قرار دارند. مهم‌تر از همه، صدک 95 نشان می‌دهد که گروهی از کودکان با مواجهه بالا احتمالاً با ریسکی جدی روبه‌رو هستند. در نوجوانان، صدک‌های 5، 50 و 95 شاخص نیترات به‌ترتیب 0.09، 0.50 و 1.70 گزارش شد؛ بدین معنا که اگرچه بیشتر نوجوانان در محدوده ایمن قرار دارند، اما درصدی از آن‌ها در مواجهه بالا می‌توانند از حد مجاز فراتر روند. در بزرگسالان، این شاخص‌ها 0.08، 0.43 و 1.35 بود که نشان می‌دهد ریسک کلی کمتر است، اما گروه‌های پرمواجهه همچنان نیازمند توجه هستند. در مقابل، شاخص خطر فلوراید در تمامی گروه‌های سنی کمتر از 1 باقی ماند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که اگرچه میانگین کیفیت آب مطلوب است، اما صدک‌های بالای توزیع ریسک (به‌ویژه در کودکان) زنگ خطری جدی محسوب می‌شود. بنابراین، تدوین راهبردهای مدیریتی هدفمند شامل پایش مستمر، کاهش ورود آلاینده‌ها، ارتقای تصفیه و آموزش خانواده‌ها و مدارس ضروری است.