عباس صارمی

مقدمه و هدف: در زنان مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس (MS)، التهاب مزمن و تغییر در الگوی سیتوکینی از ویژگی‌های بارز بیماری است. تمرینات ورزشی به‌عنوان یک مداخله غیردارویی پتانسیل دارد این اختلالات التهابی را بهبود بخشد، اما یافته‌های مطالعات موجود همواره یکسان و سازگار نیستند. این فراتحلیل با هدف بررسی تأثیر انواع تمرینات ورزشی بر فاکتورهای التهابی IL-6، IL-10 و TNF-α در زنان مبتلا به MS انجام شد. مواد و روش‌ها: این مطالعه براساس راهنمای پریزما و دستورالعمل کوکران طراحی و اجرا شد. جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های اطلاعاتی شامل اسکوپوس، پاب‌مد، وب آو ساینس و ایران‌داک، مگیران، نورمگز، جهاد دانشگاهی و گوگل اسکالر از ابتدا تا 11 نوامبر 2025 انجام گرفت. کلیدواژه‌های مورد استفاده شامل معادل‌های فارسی و انگلیسی (تمرین ورزشی،IL-6 ‌،IL-10 ، TNF، زنان، MS) بود. از میان مطالعات شناسایی‌شده، 11 مقاله با 13 مداخله تمرین ورزشی که با مشارکت 323 شرکت کننده زن مبتلا به MS واجد شرایط ورود به فراتحلیل بودند.تجزیه و تحلیل داده‌ها SMD برای متغیرهای IL-6، IL-10 و TNF-a در فاصله اطمینان 95‌ درصد (CI) با استفاده از مدل اثر تصادفی و نرم‌افزار CMA-2 انجام شد. میزان ناهمگونی بین مطالعات با آزمون I² و سوگیری انتشار با آزمون Egger ارزیابی گردید. یافته‌ها: تمرینات ورزشی در زنان مبتلا به MS با تغییر غیرمعنادار IL-6 ]818/0‌P= ،(979/2- الی 351/2) 314/0-‌=‌[SMD، IL-10 ]615/0‌P= ،(787/0- الی 332/1) 272/0‌= [SMDو ‌TNF-a ]083/0‌P= ،(589/1- الی 098/0) 745/0-= [SMDنسبت به گروه شاهد مشاهده شد. همچنین با استفاده از آزمون I2 ناهمگونی بررسی شد و نتایج نشان داد که ناهمگونی بالا و معنادار در IL-6 (001/0‌=P، 715/96 =I2)‌، IL-10 (001/0‌=P، 642/90 =I2) و TNF-a (004/0‌=P، 442/77 =I2) همراه شد. نتیجه‌گیری: تمرینات ورزشی در زنان مبتلا به MS باعث تغییرات معنادار در IL-6، IL-10 و TNF-α نمی‌شود. ناهمگونی زیاد مطالعات نشان می‌دهد نوع و شدت تمرین، مدت مداخله و ویژگی‌های نمونه‌ها بر پاسخ‌های التهابی اثر دارند. بنابراین انجام پژوهش‌های استانداردتر برای تعیین دقیق اثر تمرین بر شاخص‌های التهابی ضروری است.