اسطوره هر آن چیزی است که با مینو و فراجهان در پیوند است و برای جهان و آفریدهها برنامه داشته و دارد. با این برنامهها است که کار جهان و کار آفریدهها به اینجا رسیده است و به جاهای بهتر نیز خواهد رسید. هنوز از اسطورهها در داستانها و باورهای مردم نشانهها و بازتابهایی هست که آن بازتاب را میتوان «بنمایه» نامید. بنمایهها رنگ و بوی اسطوره به داستانها میدهند و کارکرد اسطوره را زنده و آن را کاربردی میکنند. اگر بنمایهها به درستی بررسی و گزارش شوند، پیوند مردم با اسطورهها بازسازی میشود و سود سرشار آن به همگان میرسد. جستار پیش رو در پی یافتن پاسخ این پرسش است که بنمایههای اسطورهای تا چه اندازه و با چه بازنمودهایی در داستانهای عامیانه لرستان وجود دارد. برای یافتن پاسخ، نمودهای اسطورهای در 183 داستانِ مجموعه 4 جلدی داستانهای عامیانه لرستان (نفیسی،1397) با شیوه توصیفی-تحلیلی، بررسی شده است. نتایج پژوهش گویای آن است که در 90 داستان از داستانهای عامیانه لرستان نمودهای اسطورهها آشکار است. در برخی از داستانها یک بنمایه اسطورهای یافت شد و در برخی چند بن-مایه. از این میان بنمایه اسطورهای پیکرگردانی در 72 داستان، بنمایه اسطوره آب در 33 داستان، بنمایه سفر قهرمان اسطورهای در 11 داستان، بنمایه اسطوره درخت در 10 داستان، بنمایه رنج و شادی اسطورهای در هفت داستان، بنمایه رهایی و رستگاری در شش داستان، بنمایه فزونی و برکت در سه داستان، بنمایه زمین در سه داستان و بنمایه کوه در سه داستان یافته، بررسی و گزارش شد. از دستاوردهای این پژوهش آشکارسازی برخی برنامهها و نیروهای مینوی نهفته در داستانهای عامیانه لرستان است. نیز آشنا کردن مردم با این برنامهها و نیروها و برجسته کردن این که داستانها را «در بزرگیش سرسری منگرند» و «ازو هرچه با خرد اندر نخورد، بر ره رمز معنی کنند». اگر بزرگ داشتن مردریگ نیاکان باستانی یعنی تهمانده فرهنگ و ادبیات و اسطورههای ایران کهن و بهره بردن از آن در کردار و گفتار و پندار الگو شود و مردم بدین کار روی بیاورند، بیگمان از سود سرشار نهفته در اسطورهها بهرهمند خواهند شد. بررسی بنمایههای اسطورهای داستانها و الگوسازی این بررسی و این گونه جستارها در دانشگاهها و بنگاههای دانش میتواند ما را به آن آرمان بزرگ نزدیک کند و این یکی از دستاوردهای جستار پیش رو است. اگر کارهای اینچنینی زیاد و زیادتر شوند، بنمایهها به سوی سراشیبی فراموشی نخواهند رفت. این بنمایهها سرمایه بزرگ فرهنگ ما هستند که باید از آنها بهرهبرداری کرد تا به جای فراموش شدن به باروری برسند و همه مردمِ ایران و جهان از آنها برخوردار شوند.
