تورج سپهوند

مشکلات رفتاری برونی‌سازی شده از جمله مشکلات شایع در بین دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی است که بررسی عوامل پیش‌آیند آن، لازم و ضروری می‌باشد. بنابراین هدف از پژوهش حاضر، بررسی تاثیرات مستقیم و غیرمستقیمِ این عوامل زمینه‌ساز، از جمله سبک مقابله‌ای والدین با هیجان منفی فرزندان و نظریه ذهن، بر مشکلات رفتاری برونی‌سازی شده در دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی آموزش‌پذیر، بود. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی-همبستگی بود که در آن روابط بین متغیرها، در قالب طرح معادلات ساختاری بررسی شد. جامعه آماری این پژوهش را کلیه دانش آموزان دختر و پسر کم‌توان ذهنیِ آموزش‌پذیر تشکیل می‌دادند که در سال تحصیلی 1403-1404، در مقاطع ابتدایی و متوسطه اول (پیش‌حرفه‌ای)، در رنج سنی 6 تا 15 سال، در مجتمع‌های آموزشی با نیازهای ویژه‌ی فجر و توحید شهرستان خمین، مشغول به تحصیل بودند و حدود 192 نفر را شامل می‌شدند که 150 نفر از آنان با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده یا هدفمند به عنوان افراد نمونه انتخاب شدند. داده‌ها به کمک سه پرسشنامه سبک‌ مقابله‌ای والدین با هیجانات منفی فرزندان (CCNES)، سیاهه رفتاری کودک؛ نسخه والدین (CBCL) و مقیاس نظریه ذهن؛ نسخه والدین (ToMI)، گردآوری شده و با روش PLS-SEM در دو نرم‌افزار SPSS و SMRT-PLS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌های حاصل از این پژوهش نشان داد که سبک مقابله‌ای حمایتی (b=-0/47) و غیرحمایتی والدین (b=0/19) در برابر هیجانات منفی فرزندان، بر مشکلات رفتاری بیرونی دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی، اثر مستقیم داشته‌است (05/0 >P). در ادامه، یافته‌ها حاکی از این بودند که سبک‌ مقابله‌ای حمایتی (b=0/65) و غیرحمایتی والدین (b=-0/059)، بر نظریه ذهن، تاثیر مستقیم معناداری نداشته‌است (P>0/05). همچنین، اثر مستقیم نظریه ذهن (b=-0/216) بر مشکلات رفتاری بیرونی فرزندان، معنادار شده‌است (P<0/05). در ادامه، روشن شد نظریه ذهن در رابطه بین سبک‌های حمایتی والدین با مشکلات رفتاری بیرونی (b=-0/014) و سبک‌های غیرحمایتی والدین با این مشکلات (b=0/013)، نقش میانجی ایفا نکرده است (P>0/05). با توجه به اثر معنادار سبک‌های مقابله‌ای والدین و نظریه ذهن بر مشکلات برونی‌سازی فرزندان کم‌توان ذهنی آموزش‌پذیر ، پیشنهاد می‌شود این سازه‌های روانشناختی در مداخلات آموزشی و درمانی مورد توجه قرار گیرد. همچنین، باتوجه به عدم معنادار بودن نقش میانجی نظریه ذهن، پیشنهاد می‌شود که نقش میانجی متغیر‌های دیگر، در رابطه بین سبک‌های مقابله‌ای والد و مشکلات رفتاری فرزند، مورد مطالعه قرار گیرد.