رحیم مرادی

هدف: هدف پژوهش حاضر شناسایی، تدوین و اعتباریابی مولفه‌های برنامه آموزشی پیشگیری از مصرف دخانیات برای دانش‌آموزان دوره ابتدایی بود. روش: برای دستیابی به این هدف از روش پژوهش ترکیبی از نوع اکتشافی متوالی استفاده شد. در بخش کیفی پژوهش، از روش تحلیل محتوای استقرایی و در بخش کمی، از روش پیمایشی استفاده گردید. در بخش کیفی پژوهش، متون برگرفته از مصاحبه‌های متخصصان که به شیوه هدفمند انتخاب‌شده بودند، مورد تحلیل محتوای استقرایی قرار گرفت. نمونه‌ی آماری جهت انجام مصاحبه‌های کیفی، شامل اعضای هیات علمی، متخصصان حوزه آموزش و پیشگیری از دخانیات بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند تعداد 2۳ نفر انتخاب و در این تعداد اشباع نظری حاصل شد. همچنین نمونه آماری مرحله اعتبارسنجی درونی الگو را تعداد 25 نفر از اعضای هیات علمی رشته های علوم تربیتی، تکنولوژی آموزشی، برنامه ریزی درسی، روان شناسی تربیتی و متخصصان و فعالان حوزه پیشگیری از دخانیات تشکیل دادند که به‌عنوان نمونه‌ی در دسترس انتخاب شدند. تجزیه تحلیل داده با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی استقرایی انجام شد. یافتهها: یافتههای پژوهش نشان داد از دیدگاه مشارکت‌کنندگان در تحقیق، مولفه‌های اصلی برنامه آموزشی پیشگیری از مصرف دخانیات در دانش‌آموزان دوره ابتدایی شامل 7 مقوله اصلی از جمله مخاطب شناسی و استفاده از الگوهای نوین آموزشی، آموزش پیشگیرانه، مشارکت والدین و عوامل اجتماعی، رسانه های آموزشی؛ بازخورد، ارزیابی مستمر و اصلاح برنامه های آموزشی؛ محیط و بافت مدرسه و همکاری بین بخشی بود. همچنین تعداد 17 مقوله فرعی نیز احصاء شد. به‌منظور بررسی اعتبار درونی مولفه‌های برنامه آموزشی پیشگیری از مصرف دخانیات از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد. برای بررسی روایی محتوایی پرسشنامه و معیارهای آن از شاخص نسبت روایی محتوایی و شاخص روایی محتوایی استفاده شد. همچنین پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ 89 /0به دست آمد. همچنین نتایج آزمون تی تک نمونه ای برای ارزیابی اعتباردرونی مولفه های برنامه آموزشی پیشگیری از مصرف دخانیات نشان داد که نظر متخصصان در رابطه با کل مولفه های برنامه آموزشی در هر 9 سوال مربوط به ارزیابی با سطح معنی داری 001/0 و در سطح آلفای 01/0 به طور معنی داری بیشتر از میانگین نظری بوده است(p<0/01). نتیجه‌گیری: با توجه به اینکه میانگین نمره کل و هر 9 سوال بیشتر از 3 بود می توان نتیجه گرفت که متخصصان اعتباردرونی مولفه های برنامه آموزشی پیشگیری از مصرف دخانیات را مطلوب ارزیابی کردند. به عبارتی می‌توان گفت مولفه‌های برنامه آموزشی پیشگیری از مصرف دخانیات از دیدگاه متخصصان مورد تأیید است. از این رو می‌توان نتیجه گرفت که لازم است طراحان آموزشی برای تدوین برنامه آموزشی پیشگیری از مصرف دخانیات برای دانش‌آموزان دوره ابتدایی، مولفه‌های مذکور را مورد توجه قرار دهند.