رحیم مرادی

زمینه: : با گسترش روزافزون کاربرد فناوری هوش مصنوعی در آموزش، فرصت‌های تازه‌ای برای ارتقای کیفیت یادگیری فراهم شده است؛ با این حال، این تحول با چالش‌های اخلاقی نیز همراه است. معلمان به‌عنوان عاملان کلیدی آموزش، نیازمند درک و رعایت اصول اخلاق حرفه‌ای در به‌کارگیری این فناوری هستند. این پژوهش با هدف شناسایی مؤلفه‌های اخلاق حرفه‌ای معلمان در کاربرد هوش مصنوعی در برنامه‌های درسی، از روش مرور نظام‌مند بهره برد. روش: این پژوهش از نوع مطالعه سیستماتیک است. جامعه پژوهش شامل تمامی منابع علمی معتبر (مقالات، کتب و گزارش‌ها) منتشرشده در پایگاه‌های اطلاعاتی Scopus، ScienceDirect، ProQuest، ERIC، Springer، Google Scholar و ResearchGate در بازه زمانی 2020 تا 2024 بود. نمونه‌گیری به روش هدفمند و بر اساس معیارهای ورود و خروج انجام شد که در نهایت منجر به انتخاب 22 مقاله از میان 310 منبع شناسایی‌شده گردید. ابزار گردآوری داده‌ها برگه‌های خلاصه‌برداری بودند و برای تحلیل داده‌ها از تحلیل محتوای کیفی استفاده شد. یافته‌ها: تحلیل محتوای کیفی مطالعات منتخب منجر به استخراج 57 کد باز و شناسایی چهار مقوله محوری شد: 1) ابعاد شخصی (نظیر مسئولیت‌پذیری و صداقت)، 2) ابعاد آموزشی (شامل شفافیت در ارزیابی و حمایت از یادگیرنده)، 3) ابعاد ساختاری (همچون قوانین و سیاست‌های مدرسه) و 4) ابعاد اجتماعی (مانند عدالت آموزشی و حفظ حریم خصوصی). نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که رعایت این چهار بُعد برای تقویت اخلاق حرفه‌ای معلمان در بهره‌گیری از هوش مصنوعی در برنامه‌های درسی ضروری است. بر این اساس، طراحی و اجرای دوره‌های آموزشی ضمن خدمت با محوریت این مؤلفه‌ها می‌تواند زمینه‌ساز تقویت اخلاق حرفه‌ای معلمان در بهره‌گیری از هوش مصنوعی در برنامه‌های درسی باشد.