مهدیه شفیعی تبار

چکیده هدف از پژوهش حاضر بررسی وضعیت سلامت روان دانش‌آموزان متوسطه اول شهر اراک و ارائه راهکار‌هایی برای ارتقا آن بوده است. در این مطالعه از روش‌‌های پژوهش کمی و کیفی استفاده شد. بخش کمی با روش توصیفی انجام شد. جامعه آماری بخش کمی، دانش‌آموزان متوسطه اول شهر اراک به تعداد 23650 بودند که 384 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. روش نمونه گیری به صورت تصادفی طبقه‌ای و خوشه ای چند مرحله ای صوت گرفت. ابزار جمع آوری اطلاعات پرسشنامه SCL_90 بود. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و آمار استنباطی (آزمون تی مستقل) و به کمک نرم افزار SPSS انجام شد. در بخش کیفی به منظور شناسایی عوامل علی، زمینه‌ای، مداخله‌‌گر، راهبردها، پیامدها و در نهایت راهکار‌‌های ارتقای سلامت روان دانش‌آموزان، با دو گروه دانش‌آموزان (10 نفر) و مشاوران مدارس (10 نفر) مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته انجام شد. داده‌‌های بخش کیفی به روش داده بنیاد تحلیل شد. در بخش کمی بررسی میانگین هر یک از 9 مقیاس سنجیده شده در چک لیست نشان داد که کمترین نمره مربوط به شاخص فوبیا با میانگین 77/0 و بیشترین نمره مربوط به افکارپارانوئیدی با میانگین 85/1 است. علاوه بر این میانگین شاخص کلی علائم مرزی (GSI) 37/1 به دست آمد. بدین ترتیب، با در نظرگرفتن نقطه برش 3/1 ،50 درصد افراد نمره بالاتر از 3/1 داشتند و از سلامت روان کافی برخوردار نیستند و 50 درصد افراد نمونه زیر نقطه برش بودند. در بخش کیفی یافته‌های حاصل از مصاحبه‌ها بنا بر رویکرد نظریه داده بنیاد در سه مرحله‌ی کد گذاری باز، محوری و گزینشی بررسی و تحلیل شدند. در مرحله‌ی کد گذاری باز، 31 مقوله عمده در ارتباط سلامت روان دانش‌آموزان حاصل شد. در مرحله کد گذاری محوری به ارائه یک مدل مفهومی بر پایه‌ی مقولات عمده پژوهش اقدام شد و سپس در مرحله کدگذاری گزینشی مقوله‌ مرکزی پژوهش مشخص شد. در مرحله کدگذاری باز، عوامل علی، عوامل زمینه‌ساز، شرایط مداخله گر، راهبردها و پیامدهای ارتقا سلامت روان دانش‌آموزان شناسایی شدند. آموزش غیر درسی، تقویت والدین، انجام فعالیت‌های فرهنگی هنری، کنترل رفتاری والدین، تحول در آموزش، سلامت رسانه‌ای، آگاهی‌بخشی، ارتقای سطح پرسنل مدرسه، بهبود خدمات مشاوره در مدرسه و اهمیت به تفاوت‌های فردی مهمترین راهبردهایی بودند که مصاحبه شوندگان برای ارتقا سلامت روان دانش‌آموزان مطرح کردند. همچنین سلامت فردی، سلامت رسانه‌ای، پیامدهای تحصیلی، بهبود روابط بین فردی، ارتقا نسلی پیامدهایی بودند که در نتیجه‌ ارتقا سلامت روان پدیدار می‌گردند. در انتها «رابطه دوستانه، آموزش به روز و نظارت مقتدرانه» به عنوان کدهای گزینشی از دل تمام داده‌ها و یافته‌های پژوهش بیرون آمد. با توجه به یافته‌های فوق راهکارهای ارتقا سلامت روان برای دانش‌آموزان، والدین، مدارس، صدا و سیما و ارگان‌های فرهنگی- مذهبی ارائه گردید.