جواد مظفری

افزودن رس به ترکیب رسوبات در پائین‌دست سازه‌های هیدرولیکی در رودخانه‌ها، با افزایش چسبندگی ذرات، بهبود ساختار خاک، کاهش نفوذپذیری کنترل‌نشده و افزایش ظرفیت نگهداری آب، به‌طورکلی سبب افزایش مقاومت خاک در برابر نیروهای فرساینده آب خواهد شد. در تحقیق حاضر، اثر افزودن رس به ترکیب رسوبات به‌عنوان یک راهکار حفاظتی برای کاهش آبشستگی پائین‌دست جت افقی مستغرق با رسیدن به حداکثر جرم‌مخصوص خشک ترکیب رسوبات به‌صورت آزمایشگاهی بررسی شده است. آزمایش‌هایی به‌ازای دو عدد فرود 4 و 6 و سه نوع ماسه با قطرهای متوسط mm 63/0 (S1) و mm 81/1 (S2) با دانه‌بندی یکنواخت و mm 74/1 (S3) با دانه‌بندی غیریکنواخت در یک فلوم آزمایشگاهی با عرض و عمق 80 سانتی‌متر و طول 10 متر انجام شد. به‌منظور دستیابی به تراکم حداکثر از رس طبیعی با درصد‌های 5، 10 و 15 استفاده گردید. نتایج نشان داد که برای دانه‌بندی S1 در عدد فرود 4 ابعاد حفره آبشستگی به صفر می‌رسد و در عدد فرود 6 عمق آبشستگی، ارتفاع تلماسه و حجم حفره آبشستگی به‌ترتیب به‌میزان 37 درصد، 8/50 درصد و 25/56 درصد کاهش می‌یابد. همچنین برای رسوبات S2 و S3 با قطر متوسط یکسان ولی توزیع دانه‌بندی متفاوت، مشاهده شد که غیریکنواختی ذرات در شرایط حداکثر تراکم تاثیر قابل‌توجهی در ابعاد حفره آبشستگی دارد. نتایج نشان داد که برای دانه‌بندی S2 و عدد فرود 4 ابعاد حفره آبشستگی باافزودن 10 درصد رس به کمترین مقدار می‌رسد. این در حالی است که برای دانه‌بندی S3 با افزودن 5 درصد رس در ترکیب، ابعاد حفره به صفر رسید.