شهرستان های رزن، فامنین و درگزین در شمال شرق استان همدان قرار دارند و قالی های این ناحیه در ادبیات فرششناسی با عنوان «قالیهای درگزین» شناخته میشوند. درگزین، به عنوان یکی از مراکز اصلی قالیبافی منطقه، از گذشته نقشی مهم در تولید فرش ایفا کرده است؛ هرچند این جایگاه در دهههای اخیر تضعیف شده است. قالیهای این منطقه از ویژگیهای فنشناختی و ساختاری خاصی برخوردارند که بازتابدهنده سنتهای بومی و هویت بافندگی محلی هستند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی مؤلفههای فنشناختی و ساختاری، و تحلیل الگوهای شاخص طراحی در قالیهای درگزین انجام شده است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و از نظر هدف، بنیادی است. دادهها به شیوه کتابخانهای و میدانی گردآوری و به صورت کیفی تحلیل شدهاند. ابزار گردآوری شامل مصاحبه و کارت مشاهده ساختیافته بوده و جامعه آماری شامل قالیهای اصیل منطقه است که از میان آنها، 40 نمونه شناسایی و 18 تخته بهطور دقیق بررسی شدهاند. یافتهها نشان میدهد قالیهای درگزین دارای ویژگیهای فنی مشخصی هستند؛ از جمله دار عمودی فلزی، چلهکشی و گره ترکی با پشم، تار و پود پنبهای یا ترکیبی آکریلیک-پنبهای، بافت نیملول تکپود، شیرازه متصل پشمی، گلیمباف کرباسی و رجشمار بین 15 تا 20. در حوزه طرح، ساختارهای لچکترنج، حاشیههای منسجم، و آرایش هدفمند نقشمایهها بارز است. در برخی نمونهها اقتباسهایی از نقشههای مراکز قالیبافی مجاور، همچون لیلیان مشاهده میشود که با حفظ خصیصههای بومی بازآفرینی شدهاند. بافت درشتتر و انحناهای کمتر در خطوط و رنگبندی روشن و متنوع این قالیها را از نمونههای مشابه متمایز کرده و هویتی منحصربهفرد برای آنها پدید آورده است.
