تأخیر در اجابت دعا، اگرچه در قرآن کریم وعدهای قطعی برای استجابت دعا مطرح شده است، همواره یکی از چالشهای معرفتی و کلامی در رابطۀ انسان با خداوند محسوب میشود. این پژوهش با هدف تحلیل کلامیِ پدیدۀ تأخیر در اجابت دعا در قرآن، با تمرکز بر داستانهای پیامبران و با نگاهی به تفاوت ذاتی میان زمان الهی و زمان انسانی انجام شده است. اهمیت این پژوهش در آن است که ضمن پاسخ به شبهۀ ناسازگاری تأخیر با صفات الهی (مانند صدق، قدرت و رحمت)، زمینهساز بازتعریفِ «اجابت» بهمثابۀ پاسخی حکیمانه و تربیتی، نه صرفاً تحقق فوری خواستۀ انسانی، میشود. پرسش اصلی پژوهش این است: چگونه میتوان تأخیر در اجابت دعا را در چارچوب تفاوت زمان الهی (غیرخطی، مطلق و فراتاریخی) و زمان انسانی (خطی، نسبی و تجربی) تبیین کرد؟ روش پژوهش، تحلیلی-تفسیری با رویکرد کلامی-فلسفی است و دادهها از طریق بررسی آیات مرتبط با دعاهای پیامبران (مانند ایوب، زکریا و نوح) و استناد به آثار متکلمان و فلاسفۀ اسلامی (مانند خواجه نصیرالدین طوسی، فخر رازی و علامه طباطبایی) گردآوری شدهاند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که تأخیر در اجابت، نه نقض وعده، بلکه جلوهای از حکمت الهی و بستری برای رشد روحی، تقویت ایمان و آمادگی وجودی انسان است. این تأخیر، در پرتو تفاوت بنیادین میان دو سوی زمان، از یک «خلأ پاسخ» به «پاسخ معنادارِ غیرزمانمند» تبدیل میشود.
