صنعت 4.0 با استفادهاز فناوریهای پیشرفته مانند اینترنت اشیاء، هوش مصنوعی، تحلیل دادهها، رباتیک، حسگرها و شبکههای هوشمند، امکانات جدیدی برای کسبوکارها ایجاد کردهاست که فرآیندهای تولیدی و عملیاتی را بهصورت خودکار و بدوننیاز به دخالت انسان، بهبود بخشند. هوشمندسازی زنجیرهتأمین شرکتهای تولیدی و خدماتی ایران میتواند بسیار تحولآفرین و درعینحال چالشبرانگیز باشد. شرکتهای ایرانی با پیشرفت روزافزون فناوری، همواره بهدنبال بهبود فرآیندهای زنجیرهتأمین خود بودهاند، اما بهدلیل برخی موانع با مشکلات زیادی روبهرو هستند. پژوهش حاضر با هدف یافتن موانع، قابلیتها و پیامدهای بهکارگیری زنجیرهتأمین هوشمند در صنایع ایران انجام میشود. پژوهش دارای جهتگیری توسعهای و کاربردی و ازنظر روششناسی، کیفی است که با استفادهاز راهبرد نظریه دادهبنیاد انجام شدهاست. ابزار گردآوری دادهها، مصاحبههای عمیق نیمهساختاریافته میباشد که نمونهبرداری از خبرگان بهروش غیراحتمالی و از نوع هدفدار یا نظری انجام شد و تا دستیابیبه معیار «کفایت نظری» درمجموع با 11 نفر از مدیران صنایع پیشرو در هوشمندسازی مصاحبه گردید. جهت اعتبارسنجی، از دو روش بازبینی مشارکتکنندگان و مرور خبرگان غیرشرکتکننده در پژوهش استفاده و پساز دریافت نظرات اصلاحی، الگوی نهایی ارائه شد. برای پیادهسازی نظریه دادهبنیاد، از نرمافزار MAXQDA استفاده گردید. 372 کد باز اولیه، 81 مفهوم را تشکیل که در 20 مقوله دستهبندی شدند. الزامات نرمافزاری، سختافزاری و محیطی و سازمانی؛ شرایط علّی برای کارخانه هوشمند (مقوله محوری) هستند. شفافیت، بهینهسازی، کارایی هزینهها، چابکی زنجیرهتأمین و یکپارچهسازی؛ راهبردهایی هستند که از مقوله محوری منتج میشوند. عدماطمینان، گستردگی روابط و انفجار دادهها؛ شرایط خاص تأثیرگذار و موانع زیرساختی، فناوری و فنی، مسائل حفاظتی، موانع مالی و اقتصادی، موانع سازمانی و مدیریتی، موانع فرهنگی و موانع محیطی؛ شرایط زمینهای عمومی هستند که بر راهبردها تأثیر میگذارند. پیامدهای درون زنجیرهای، پیامدهای محیطی و پیامدهای مالی؛ خروجیهای حاصلاز بهکارگیری راهبردها است. برای دیجیتالسازی زنجیرهتأمین، سازمانها به زیرساختهای فناوری اطلاعات قوی و مقیاسپذیر نیاز دارند. این زیرساختها شامل سرورها، شبکهها، سیستمهای ذخیرهسازی داده و سیستمهای ابری هستند که بتوانند حجم بالای دادهها را پردازش کنند. وجود امنیت بالا برای حفاظتاز اطلاعات حساس و جلوگیریاز تهدیدات سایبری ضروری است. نیروی انسانی متخصص باید در یک فرهنگ سازمانی کار کند که پذیرای نوآوری و تغییرات دیجیتال باشد. نیروی انسانی باید بهطور مستمر در زمینههای مختلف تکنولوژیهای جدید آموزش دیده و توانمندیهای خود را بهروز کند.
